Blaasontsteking – oorzaken, symptomen en behandelingsmogelijkheden

Veel vrouwen krijgen wel eens een blaasontsteking. Die ontsteking van de urineblaas (ook wel cystitis genoemd) kan behoorlijk pijnlijk zijn en komt vaak terug. In de meeste gevallen is de infectie onschuldig en snel genezen. Maar als u last hebt van een zwakke blaas, kan de combinatie van blaasontsteking en blaasklachten echt heel uitputtend zijn.
Om u te helpen begrijpen hoe u een blaasontsteking kunt voorkomen, welke symptomen typisch zijn en wat kan helpen, vindt u in dit artikel volgende informatie:

• Wat is een blaasontsteking?
• Zo werkt de urineblaas
• Soorten blaasontsteking
• Verschillen tussen blaasontsteking bij mannen en vrouwen
• Oorzaken van een blaasontsteking
• Symptomen van een blaasontsteking
• Hoe wordt een blaasontsteking vastgesteld?
• Wat helpt bij een blaasontsteking?
• Blaasontsteking correct behandelen
• Een blaasontsteking voorkomen
• Medisch advies inwinnen bij een blaasontsteking
• FAQ over blaasontsteking

Een blaasontsteking is een ontsteking van het slijmvlies of de volledige wand van de urineblaas. De infectie treft dus de onderste urinewegen; de urineleiders en nieren zijn meestal niet meteen betrokken. Wordt een blaasontsteking niet behandeld, dan kan ze leiden tot een nierbekkenontsteking, wat veel ernstiger en pijnlijker is.⁠

De urineblaas ligt onder de navel en achter het schaambeen. Een speciaal slijmvlies (het urotheel) en de blaasspieren zorgen ervoor dat de blaas erg rekbaar is. Ze dient als opslag voor urine die in de nieren wordt geproduceerd en kan bij een volwassene tot één liter bevatten. Normaal voelt u plasdrang wanneer de blaas ongeveer één derde gevuld is. De blaaswand kan zich echter verder uitzetten en de blaasspieren passen zich aan de vulling aan.

Het plassen (mictie) gebeurt door samenwerking tussen de blaas- en bekkenbodemspieren. De blaasspieren trekken samen en de urinebuis wordt wijder, terwijl de bekkenbodem ontspant – zo kan de blaas leeg raken. Bij blaasontsteking of incontinentie verloopt dat samenspel minder goed.

⁠

Bij een blaasontsteking is het urotheel geïrriteerd. Daardoor vermindert de rekbaarheid van de blaas en krijgt u sneller aandrang. Bovendien blijft een infectie zelden beperkt tot de blaas: ze kan uitbreiden naar de urinebuis (urineweginfectie) of zelfs naar het nierbekken (pyelonefritis) of de nieren. Een blaasontsteking kan verschillende oorzaken hebben, zoals bacteriën of virussen.

Afhankelijk van oorzaak, frequentie en geslacht worden verschillende types onderscheiden. Vrouwen hebben meestal een acute of terugkerende, ongecompliceerde cystitis of een postmenopauzale cystitis. Mannen krijgen meestal een acute ongecompliceerde cystitis en minder vaak terugkerende infecties.

⁠

⁠Vrouwen hebben vaker een blaasontsteking dan mannen. Dat komt doordat de vrouwelijke urinebuis slechts 2,5 tot 4 cm lang is, terwijl die bij mannen 17 tot 20 cm lang is. Daardoor kunnen bacteriën sneller tot in de blaas geraken. Bovendien ligt de vrouwelijke urineweg dichter bij de anus, waar veel ziektekiemen zitten.

Tijdens de menopauze speelt het dalende oestrogeengehalte ook een rol: het slijmvlies van de urinebuis wordt dunner en kwetsbaarder, waardoor bacteriën makkelijker binnendringen.

Bij mannen is vooral een hogere leeftijd bepalend. De prostaat vergroot vaak op een goedaardige manier, waardoor de urinebuis nauwer wordt en urine minder goed kan doorstromen. Zo kunnen bacteriën zich sneller vermenigvuldigen.

In het algemeen komen blaasontstekingen bij vrouwen veel vaker voor, vooral tijdens zwangerschap of kort na de bevalling. Ook kinderen, vooral kleuters, kunnen ermee te maken krijgen.

⁠

⁠Een blaasontsteking kan verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende bacterie is Escherichia coli (E. coli), een darmbacterie die verantwoordelijk is voor 80 tot 90% van de acute, ongecompliceerde gevallen bij vrouwen. Ook bijwerkingen van bepaalde medicijnen kunnen een rol spelen. Daarnaast kan bestraling van het bekkengebied een zogeheten stralingscystitis veroorzaken.

Een blaasontsteking is zelden besmettelijk, maar besmetting kan in uitzonderlijke gevallen gebeuren via contactoppervlakken zoals toiletten, kranen of deurklinken. Daarom is handen wassen en desinfecteren belangrijk.

Factoren die het risico op (terugkerende) blaasontstekingen verhogen:

• verzwakt immuunsysteem
• verminderde weerstand door stress, ongezonde levensstijl, alcohol, slaaptekort, roken of weinig beweging
• gebruik van bepaalde medicijnen (o.a. cortisone)
• oestrogeentekort tijdens de menopauze
• kathetergebruik
• hormonale veranderingen tijdens zwangerschap
• urine te lang ophouden
• infecties in naburige organen
• bepaalde anticonceptiemiddelen zoals een pessarium/diaphragma

Typische klachten:

• branderig gevoel bij het plassen
• gevoel alsof de urineweg geblokkeerd is
• pijn in de onderbuik door krampachtige samentrekkingen van de blaas
• troebele of sterk ruikende urine

Bij acute cystitis kan er bloed in de urine zitten (hematurie) en kan de infectie uitbreiden naar de nieren of prostaat, met koorts, flankpijn of rugpijn als gevolg.

Sommige symptomen lijken op die van een zwakke blaas: voortdurend aandrang hebben maar telkens kleine hoeveelheden plassen, of het toilet niet tijdig halen.

⁠

Een urineonderzoek kan de vermoedens bevestigen. De urine wordt gecontroleerd op witte bloedcellen, nitriet, rode bloedcellen en bacteriën. Soms wordt een urinekweek gedaan om precies te bepalen welke kiemen aanwezig zijn en welk antibioticum het best werkt.

Bij vermoedens van een chronische blaasontsteking kan een blaasspiegeling (cystoscopie) nodig zijn. Indien nodig worden er weefselstalen (biopsieën) genomen.

⁠

Een urineweginfectie verloopt meestal zonder complicaties en geneest vaak binnen enkele dagen. Soms lukt het lichaam zelf om de bacteriën te bestrijden, eventueel met natuurlijke ondersteuning. Als dat niet volstaat, kan een arts antibiotica voorschrijven.

Medicatie mag uitsluitend in overleg met een arts. Toch kunt u zelf veel doen om de klachten te verlichten.

Effectieve maatregelen:

• veel drinken
• een warmwaterkruik op de onderbuik of lauwe zitbaden met kamille
• goede hygiëne van de uitwendige geslachtsdelen
• voor en na seks plassen
• voldoende rust nemen
• weerstand versterken

Ook al doet plassen pijn, het is belangrijk om veel te drinken zodat bacteriën worden uitgespoeld. Een warmwaterkruik of lauwe kamillebadjes kunnen verzachten. Bij een bacteriële infectie is te veel warmte echter af te raden, omdat bacteriën zich dan sneller kunnen vermenigvuldigen.

Vooral vrouwen reinigen best de uitwendige geslachtsdelen met water (geen agressieve of basische zeep). Reinig steeds van voor naar achter om te vermijden dat bacteriën uit de anus in de urinebuis terechtkomen. Artsen adviseren ook om na seks te plassen.

Bij vaak terugkerende blaasontstekingen is een antibioticabehandeling soms noodzakelijk. In zeldzame gevallen is een operatie nodig, vooral bij mannen met prostaatvergroting.

Ook voeding speelt een rol: drink voldoende water en ongezoete kruidenthee en kies lichte voeding. Speciale blaas- en niertheeën kunnen helpen om de urineproductie te stimuleren.

Voedingsmiddelen die natuurlijke antibacteriële stoffen bevatten zijn o.a. Oost-Indische kers, mierikswortel, gember en cranberries. Ook mannose kan helpen doordat bacteriën zich minder goed aan de blaaswand hechten.

⁠

⁠Belangrijkste maatregelen:

• draag warme kledij en vermijd kou of vocht
• draag katoenen ondergoed dat op 60°C gewassen kan worden
• drink voldoende
• cranberry-, vossenbes-, duindoorn- en bosbessensap kunnen het slijmvlies versterken
• ga regelmatig naar het toilet
• reinig van voor naar achter
• vermijd agressieve producten voor intieme hygiëne
• eet licht verteerbaar (fruit, groenten, havermout, rijst, pasta)

We raden sterk aan om een arts te raadplegen. Alleen een arts kan een correcte diagnose stellen en persoonlijk advies geven. Bij combinatie met een zwakke blaas kan een blaasonderzoek duidelijkheid geven. Ga naar uw huisarts als de klachten aanhouden of niet verbeteren. Praat open over uw blaasklachten.

⁠